Pentre lleol a dirgelwch y Pyramid Mawr

Pam fod darganfyddiad yn yr Aifft wedi dechrau yn Nyffryn Teifi

Pan ddaeth y newyddion ddechrau mis Tachwedd am ddarganfyddiad pwysig yn y Pyramid Mawr yn yr Aifft, fe ddylai pobl ardal Clonc fod wedi mynd mas i ddathlu.

Darganfyddiad dyn o un o bentrefi lleia’r ardal oedd dechrau’r daith at ddod o hyd i ystafell fawr newydd ym Mhyramid Mawr Giza, un o hen ryfeddodau’r byd.

Yn ôl yr awdur Rowland Wynne, yr arloeswr yn y maes oedd E.J. ‘Desin’ Williams o bentre’ Cwmsychbant.

Cyfrinach y pyramid

Tan eleni, meddai Rowland Wynne, y gred oedd mai dwy siambr orffenedig oedd yn y Pyramid – Siambr y Brenin a Siambr y Frenhines a choridor rhyngddyn nhw, o’r enw Yr Oriel Fawreddog.

Ond nawr mae gwyddonwyr o Japan a Ffrainc wedi dangos bod gwagle a allai fod yn siambrneu goridor, arall uwchben yr oriel yma ac, yn ôl Rowland Wynne, mae peth o’r diolch am hynny i Desin, a fu farw yn yr 1940au.

Yr allwedd, meddai, yw gronynnau o’r enw muonau – gronynnau sy’n tasgu i’r ddaear pan fydd pelydrau cosmig o’r gofod yn taro atmosffer y ddaear.

Mae’r muonau’n gallu mynd trwy’r pyramid ond fe fydd rhai’n cael eu llyncu gan y cerrig. Trwy fesur hynny roedd hi’n bosib gweld ai soled neu wag oedd rhannau o’r pyramid.

Beth wnaeth Desin

Evan James Williams, Ffisegydd yr Atom

‘Desin’ oedd un o’r cynta’ i ddangos bod muonau i gael a fe, ar ddiwedd y tridegau, oedd y cynta’ i astudio eu natur nhw.

Mae Rowland Wynne newydd gyhoeddi cofiant i ‘Desin’, llyfr sy’n profi eto mai’r gŵr o Gwmsychbant oedd un o’r gwyddonwyr mwya’ disglair a welodd Cymru erioed.

“Fe ddatblygodd yn ffisegydd o fri rhyngwladol a chyfrannodd at y dasg o orchfygu bygythiad dinistriol llongau tanfor yr Almaen yn yr Iwerydd yn ystod yr Ail Ryfel Byd,” meddai.

“Mae’n siŵr nad oedd y pyramidiau ar feddwl Desin wrth astudio’r muon.  Ond erbyn hyn mae ei ddarganfyddiad yn datblygu’n erfyn pwysig mewn sefyllfaoedd lle nad oes modd  mynd i grombil rhywbeth; boed yn byramidiau,  llosgfynyddoedd neu, fel y digwyddodd ychydig flynyddoedd yn ôl, i astudio’r dinistr tu fewn i adweithydd niwclear Fukushima.

  • Mae cyfrol Rowland Wynne: Evan James Williams, Ffisegydd yr Atom yn cael ei gyhoeddi gan Wasg Prifysgol Cymru. Diolch yn fawr iddo am gysylltu gyda’r hanes.

Leave a Reply

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi. Mae'r meysydd gofynnol yn cael eu marcio *